Περί ασύμμετρης πολιτικής...

H αληθεια είναι ότι σιχαίνομαι τα πολιτικά (ή έστω πολιτικίζοντα) πόστ, αν και θεωρώ, ως συνεπής μεταμοντερνίστρια (λέμε τώρα), ότι κάθε πράξη (με την αριστοτελική έννοια) και κάθε λέξη μας είναι στη ρίζα της πολιτική. Έτσι, (υπομονετικά, ήσυχη ήσυχη στη γωνίτσα μου και αγνοώντας την επικαιρότητα) περίμενα να καταλαγιάσει ο θόρυβος (η εμμονή, θα μπορούσα να πω) με την περίφημη «ασύμμετρη απειλή» για να θέσω το (όχι πολιτικό αλλά κοινωνιολογικό) ερώτημά μου.
Ήταν, τελικά, απλώς μια ανοησία ή μια βαθιά πολιτική τοποθέτηση σε απόλυτη συνέπεια με την (ενίοτε ακραία) φιλοσοφία του ανεμοθύματος Πολύδωρα και της παράταξής του (και όχι μόνο)? Και αν ναι, τότε γιατί πυροδότησε μια σειρά από παρόμοιες δηλώσεις περισσότερο(?) σοβαρών ή μάλλον αποδεκτών από το εκλογικό σώμα (κάτι σαν mainstream) πολιτικών?
Μήπως, αντιλαμβανόμενες ότι πλέον βρισκόμαστε (όπως λέει ο Hauser) σε μια κοινότητα πολιτική χωρίς πολιτικά υποκείμενα να τη συστήσουν, τέτοιου είδους δηλώσεις χρησιμεύουν στη δημιουργία ενός φασματικού «λαού», μιας χιμαιρικής «κοινότητας» η ομοιογένεια της οποίας διασφαλίζεται από την αντίθεσή της με ότι είναι έξω (και ακόμα χειρότερα, διαφορετικό από) αυτή?
Μήπως, ο δεξιοφιλοσοφίζων Πολύδωρας, και οι συν αυτώ, ως πιστοί οπαδοί της νιτσεϊκής (μπορεί να το είπε και κανένας Metternich πριν από αυτόν, αλλά πάντως αυτός το έκανε μότο) ότι η πολιτική είναι η συνέχιση του πολέμου, η εσωτερίκευσή του, ο εγκλεισμός του μέσα σε αντιτρομοκρατικά οχυρώματα που περικλείουν τον «λαό», επιδιώκει να διασφαλίσει το απυρόβλητο (το στράτευμα οφείλει τυφλή/άκριτη υπακοή στον στρατηγό), ως ο μόνος ικανός να διεξάγει τον πόλεμο?
Μήπως, η διαρκής υπενθύμιση αοράτων (άρα τρομακτικότερων) απειλών και επιτιθέμενων επιτυγχάνει σ’ ένα πρώτο επίπεδο τη μετατροπή του «πολίτη» (και πάλι με την αριστοτελική έννοια) και του καντιανού «ελεύθερου ανθρώπου» (άνδρα, αλλά θ’ αφήσω προς το παρόν τα φεμινιστικά μου στην άκρη!!) σε μέλος του λαού-μάζας?
Και, αναρωτιέμαι τώρα εγώ, μήπως, σ’ ένα δεύτερο επίπεδο, και με τη βοήθεια των ρητορικών για τη μεγαλοσύνη του έθνους και της (ως περιούσιου λαού) υπεροχής του, έναντι των (πεισματικά αφανών) οχτρών, επιτυγχάνει ταυτόχρονα το ντρεσάρισμα αυτής της μάζας (α, ρε έρμε Nietzsche τι σου έμελε να πάθεις σήμερα!!) ως «σκυλιών φυλάκων» (της υπό διαρκή επίθεση εξουσίας) αναπτύσσοντας το πολεμικό τους ένστιχτο και καλλιεργώντας τη διάθεσή τους για το αίμα (πάντα του Άλλου)?
Και έτσι, οδηγούμαι και στο τελικό (και πιο τρομακτικό) ερώτημά μου: Μήπως αυτό που ακούσαμε και είδαμε δεν είναι παρά άλλη μια προσπάθεια ώστε ο πολίτης να υποβιβαστεί από το (πλατωνικό) πολιτικό ζώο στο (εύκολα διαχειρίσιμο, ανίκανο να κρίνει, έτοιμο να υποταχθεί και να νοιώσει ευγνωμοσύνη) ζώο?

Πού είναι το κείμενο?

Στο blog του Lex_Luthor, είναι αναρτημένο ένα ποστ για την κυκλοφορία την Κυριακή μιας εφημερίδας γραμμένης (αμιγώς νομίζω) από blogger. Σκοπός μιας τέτοιας εφημερίδας υποθέτω και φαντάζομαι, ότι είναι η μεταφορά της διαφορετικότητας του λόγου των blogger που ανακηρύσσονται σε (συν)γραφείς της, η οικειοποίηση του ιδιότυπου της γλώσσας των blog, η αναπαραγωγή του κλίματος και της υπόστασης του bloggoχωριού . Και voila το βασικό ερώτημά μου:
Είναι κάτι τέτοιο εφικτό?
Για να μην πείτε ότι μιμούμαι τον Μουζέλη που έκρινε το βιβλίο του Dawkins χωρίς να το διαβάσει, δηλώνω εξ' αρχής ότι δεν κρίνω το εγχείρημα αλλά διατυπώνω τον προβληματισμό μου:
Μπορεί αυτό το καινούργιο έντυπο να γίνει έναυσμα για μια ανανέωση εκδοτική, ενημερωτική και αισθητική?
Αν, αποδεχτούμε ότι το βασικό επιχείρημα του εγχειρήματος είναι η γλώσσα και ο λόγος του bloggoχωριού (που να μας δει κανένας Μπαμπινιώτης να χρησιμοποιούμε στην ίδια λέξη ελληνικούς και λατινικούς χαρακτήρες, δημιουργώντας δικά μας σημαίνοντα και σημαινόμενα!), τότε, ακολουθώντας το σκεπτικό που αναπτύσσει ο απελθών Foucault στο «Οι Λέξεις και τα Πράγματα»…
…μπορούμε να πούμε πως η ιδιαιτερότητα της γλώσσας των blog είναι ότι η πρώτη της φύση είναι όχι η εκφορά (ο προφορικός λόγος) αλλά η γραφή, προσομοιάζοντας έτσι στις εσωτεριστικές διδασκαλίες (όπως η Καμπάλα, που είναι και της μόδας και εντρυφούν όλοι οι rich and famous σ’ αυτήν) όπου οι συμβολισμοί πηγάζουν από τα γραπτά σύμβολα και όχι από την εκφορά των λέξεων. Παράλληλα, η άμεση αλληλεπίδρασή (προσίδιον των νέων τεχνολογιών) της δίνει τη μορφή του writ(e)(-)(t)alk, όπου η σκέψη διαμορφώνεται (από και) κατά τη διάρκεια της γραφής. Αυτή η διαδικτυακή γλώσσα (συναποτελούμενη από λέξεις εικόνες και ήχους, που δεν είναι παρά πρόσκαιρες (εκ)φράσεις αυτού του writalk) δομείται όχι ως ένα καθαρό σύνολο ανεξάρτητων σημείων, διαθεσίμων στην σημειολογία και την ερμηνευτική, αλλά ως ένα αινιγματικό σύνολο που διαπλέκεται με τον κόσμο. Η γλώσσα του δικτύου είναι μια ανεξάρτητη οντότητα που βρίσκεται ανάμεσα στην ορατότητα του κόσμου και στην εσωτερικότητα των λόγων. Στον ιστοχώρο, γενικά, και στο blogoχωριό, ειδικότερα, η προϊούσα λειτουργία του γραπτού έναντι της προφορικότητας ευθύνεται για τη μη διάκριση ανάμεσα σε αυτό που βλέπουμε και αυτό που διαβάζουμε, στο περιγραφόμενο και την (περί)γραφή…
Πώς μεταφέρεται αυτή η γλώσσα στο χαρτί? Είναι δυνατή η (επανα)λειτουργία της στο έντυπο?
Ο ιντερνετικός λόγος, ο blogoλόγος, διχοτομείται συνεχώς από αυτό που ο F. ονομάζει το «συνεχές αναμάσημα του σχολίου». Στη blogoσφαιρα φαίνεται σαν όλα τα (μη) υλικά να μιλούν. Πάνω από τα σημάδια δομείται ο δευτερεύων (που γίνεται πρωτεύων) λόγος του σχολίου. Η γνώση στο διαδίκτυο έγκειται σε (και δημιουργείται από) τη συνεχή ερμηνεία. «Ερμηνεύουμε περισσότερο τις ερμηνείες παρά τα πράγματα» σύμφωνα με τον ξεχασμένο Montaigne. Τα περισσότερα ποστ (με την παρεμβολή και των σχολίων) γράφονται για άλλα ποστ, τα οποία έχουν γραφεί για άλλα ποστ, που κι αυτά με τη σειρά τους έχουν γραφτεί επ’ αφορμή άλλων ποστ…. Αυτή η πρακτική επιτρέπει στη bloggoγλώσσα να αναπτύσσει μια ιδιάζουσα σχέση με τον εαυτό της, να διατηρεί μια συνεχή ανοικτότητα να (συν)σωματώνεται με τον κόσμο και έτσι να αποτελεί όχι ένα «επεισόδιο στην ιστορία της γλώσσας, αλλά μια ολοκληρωμένη πολιτισμική πραγματικότητα» εγκλωβισμένη, βέβαια, ανάμεσα στο κείμενο και την ερμηνεία.
Είναι δυνατό να μετουσιωθεί αυτή η ιδιότυπη πολιτισμική πραγματικότητα της γλώσσας των blogger στο έντυπο?
Κάθε ποστάκι-γραφή γίνεται με τη σειρά του αφορμή γραφής για έναν νέο λόγο. Κάθε διαδοχικός λόγος, ωστόσο, απευθύνεται στην πρώτη γραφή, το πρωταρχικό κείμενο. Προσπαθεί να επιστρέψει στον πρωταρχικό λόγο μέσα από μια αλυσίδα προσομοιοτήτων, όπου κάθε σχόλιο μοιάζει απροσδόκητα με αυτό που σχολιάζει. Αυτό το άπειρο έργο του σχολίου ως λόγος εξασφαλίζεται μόνο από την ύπαρξη του πρωταρχικού κειμένου και της ερμηνείας.
Από τη στιγμή που, στην έντυπη μορφή του, το σχόλιο χάνει το πρωταρχικό κείμενο και ανάγεται το ίδιο σε κείμενο τότε πώς είναι δυνατό ο blogoλόγος/γλώσσα να διατηρήσει τα χαρακτηριστικά του/της? Από τη στιγμή που αυτή η γλώσσα από υλική γραφή των πραγμάτων ξαναβρίσκει τη φύση της ως παράστατικότητα, ως σχέση σημαίνοντος και σημαινόμενου, δε χάνει τη συνάφειά της με τον κόσμο? Δεν εξαφανίζεται έτσι η αυθεντικότητα και πρωτοτυπία της? Μήπως τελικά αυτό το έντυπο επιστρέψει τη γλώσσα και τον λόγο των blogger σε ένα κλασικό λογοτεχνικό κείμενο? Μήπως η πρωτοτυπία της γλώσσας, που το (προς έκδοση) έντυπο επιδιώκει να αναπλαισιώσει, εξαφανιστεί καθώς οι λέξεις (εικόνες, ήχος, γραφή) θα χάσουν την άμεση επαφή με τον κόσμο και θα ξανακλειστούν στον εαυτό τους ως σημεία????

Derrida, κειμενικότητα και blogs

Έχει νόημα η ερώτηση, ποιο είναι τέλος πάντων αυτό το εντός του κειμένου το “dans le texte” του Derrida σ’ ένα blog? Τι είναι σημαντικότερο στο blog? η γραμματολογία, του κειμένου ή οι εκπηγάζουσες από την κειμενικότητα βαθύτερες ιδεολογικές και πολιτικές προεκτάσεις?
Η ανά-γνωση θέτει το blog υπό ερμηνεία, αποκαλύπτοντας έτσι, τη λειτουργία της γραφής στη διάσπαση και επανασύνθεση του νοήματος. Υπάρχει μια ανταπόκριση του κειμένου στην «προσδιορισμένη κωδικοποιημένη προσδοκία, σ’ ένα μάτι κι ένα αυτί που το προσλαμβάνουν και το υπαγορεύουν, κατά κάποιον τρόπο, και το προσανατολίζουν». Παράλληλα, σε μια κυκλικά ανατροφοδοτούμενη σχέση, το κείμενο «σχεδιάζει τη δομή και τη φυσιολογία του ματιού» μερικές φορές «εφευρίσκει τον προορισμό του» (Derrida: Συνομιλίες, εκδ. Πλέθρον).
Αυτή η χιαστί σχέση των λόγων, αντιπροσωπευτική της αποδομητικής λογικής, παίζει με την ένταση των νοημάτων καθώς το ένα υπεισέρχεται στο άλλο, αμφισβητώντας κάθε ιεραρχική τους δόμηση, δημιουργώντας μια ακαταστασία (désordre) σε συνεχή διαδικασία ταξινόμησης. Η χιαστή αυτή σχέση, όπου, παραφράζοντας τον Brook Thomas (The New Historicism and Other Old-Fashioned Topics εκδ. Princeton University),… η φιλοσοφικότητα του κειμένου και η κειμενικότητα της φιλοσοφίας πιστοποιούν ότι το κείμενο είναι φιλοσοφία και η φιλοσοφία κείμενο, έχει την τάση να μετατρέπεται από σχέση διαφορετικότητας σε σχέση ταυτότητας. Κι έτσι για άλλη μια φορά ανακύπτει ερώτημα: Αυτή η αντικατάσταση της διαφορετικότητας με ταυτότητα,(όχι ότι κάτι τέτοιο προκύπτει άμεσα από τα κείμενα του Derrida, αλλά ποιος θα μας μαλώσει εδώ που βρήκαμε καταφύγιο?) λόγω της δήλωσης ότι όλα μπορούν να αναχθούν σε κείμενο – “il n’ y a pas de hors texte” (λέει ο σοφός παππούς, Derrida) μήπως οδηγεί σε ένα ιμπεριαλισμό της επιστήμης (discipline), μεταμφιεσμένο σε διεπιστημονικότητα (inter-disciplinarity)?
Ωστόσο, σε κάθε χιασμό (από τις πιο όμορφες και ποιητικές δομήσεις του λόγου) ενυπάρχει μια γραμμή διαφυγής, εκτός ίσως από το ποίημα “An Irish airman foresees his death”του Yeats (για να στρέψουμε το βλέμμα και δυτικότερα) οπού η α-δυνατότητα ταξινόμησης άρα και ανεύρεσης αυτής της γραμμής διαφυγής, έχει ως αποτέλεσμα το τραγικό τέλος....

Chomsky Foucault: Justice v/s Power

Μόλις ξαναδιάβασα τον περίφημο διάλογο Chomsky - Foucault, ο οποίος υπάρχει μεταφρασμένος και στα ελληνικά στη συλλογή "Η μικροφυσική της εξουσίας" (εκδ. Ύψιλον) όποτε είδα να ανακύπτει δριμύτατο το ερώτημα του Quentin Skinner, όπως το διάβασα στη συνέντευξή του στο Βήμα της Κυριακής: "Μπορούν να (δι)ερμηνευθούν τα κείμενα?".

Αυτή τη φορά η ανά-γνωση μου επικεντρώθηκε στην ιδέα που διέτρεχε το πρώτο μέρος των λεγομένων του F. για την επιστήμη και τη φιλοσοφία. Σύμφωνα μ' αυτή υπάρχει μια εμμενής ικανότητα παραγωγής γνώσης, η οποία, ερμηνευμένη ως συλλογική πρακτική, οδηγεί στην επανεκτίμηση του ρόλου των ατόμων (individus) στην ανάπτυξη της γνώσης. Μιας γνώσης που, καθώς δομείται μέσα από τη δημιουργία ολοτήτων από περιορισμένα δεδομένα, με περι(κατά)-γράψιμους κανόνες και κανονικότητες, οδηγεί όχι σε μια νέα επιστήμη/γνώση/αλήθεια, αλλά μια γνώση-αποτέλεσμα των μετασχηματισμών των λόγων (discours) των συλλογικοτήτων (populations), που, σύμφωνα με τον F., πηγάζουν όχι από την ελεύθερη βούληση του ατόμου αλλά από τις οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά και τεχνολογικά επιβεβλημένες κανονικότητες. Σ' αυτή την απόφανση, έγκειται η αμφισημία (κατ' εμέ) της τοποθέτησης του F. (της αντιφατικότητάς του αν θέλετε), απέναντι στο τρίπτυχο γνώση/υποκείμενο/ελευθερία (συμπληρωμένο φυσικά, από την πολυαγαπημένη του έννοια την αλήθεια) και παράλληλα το δικό μου ερώτημα: υπάρχει νέα γνώση? ή όπως ισχυρίζεται ο σοφός παππούς F. η αύξηση του σώματος της γνώσης δεν είναι παρά μόνο ένας αέναος μετασχηματισμός της ήδη υπάρχουσας? Υπάρχει αύξηση του σώματός της γνώσης ή αυτή η άυξηση δεν είναι παρά απλή απόκλιση της οικονομίας της λειτουργίας της γνώσης κατά το "ξαναγράψιμο" της?

αθλητισμός, βία, δημοσιογραφία sports, violence, journalism

Πάλι για το ίδιο θέμα θα γράψω μου φαίνεται...Ποιοι είναι όλοι αυτοί οι δημοσιογράφοι που βγαίνουν στα κανάλια και κατηγορούν δίκαους και άδικους για την κατάσταση στον αθλητισμό, για τα φαινόμενα του χουλιγκανισμού? Δεν είναι οι ίδιοι που πριν τον αγώνα μυρίζουν το αίμα? Δεν είναι οι ίδιοι που δημιουργούν ένα πολεμικό κλίμα εμφανές στη ρητορική των έντυπων, αλλά και του ηλεκτρονικού τύπου, συμπεριλαμβανομένων των ραδιοφώνων, των τηλεοπτικών καναλιών, ακόμη και του internet? Δεν είναι αυτοί οι ίδιοι δημοσιογράφοι, που πριν τον αγώνα καλλιεργούν την εμπόλεμη κατάσταση ? Τώρα, μετά τη διεξαγωγή του αγώνα, ικανοποιούν την ηδονοβλεπτική τάση του «φιλάθλου του καναπέ», σύμφωνα με την ορολογία του Ecco, παρουσιάζοντας διογκωμένα και συχνά διαστρεβλωμένα τα επεισόδια. Ταυτόχρονα, επικαλούμενοι τη δήθεν νομιμοφροσύνη της, χειραγωγούν τη σιωπηλή πλειοψηφία των μη φιλάθλων ζητώντας την παρέμβαση του κράτους. Η υποκριτική αυτή στάση στην ουσία δεν ζητά την εξάλειψη της πρακτικής του ρατσισμού, του σεξισμού ή της επιθετικότητας αλλά την ποινικοποίηση της δημοσιοποίησής τους.
Ποιες είναι οι αιτίες και οι αφορμές για όλο αυτό το κλίμα που πηγάζει και διαμορφώνει το αθλητικό γίγνεσθαι? Νομίζω ότι, αναγκαστικά, θα καταφύγουμε στη μαρξιστική οπτική για το όπιο του λαού (δεδομένης, μάλιστα, της σχέσης του αθλητισμού με τη θρησκεία), εδώ άλλοι πολλοί σοβαρότεροι άνθρωποι από εμένα κατέφυγαν σε αυτή την οπτική, εγώ θα κωλώσω (πως στην οργή γράφεται αυτό?), να οικειοποιηθώ τον καλό γέροντα Μαρξ? Μέσω του τύπου, της τηλεόρασης, του ραδιοφώνου, του διαδικτύου, ο αθλητισμός μετατρέπεται στην ουσία στη συζήτηση για τον αθλητισμό, στην απεικόνιση του αθλητικού γεγονότος αφού η παρακολούθηση στο μεγαλύτερό της ποσοστό γίνεται μέσω των ΜΜΕ. Σε αυτή τη συζήτηση "οι διανοητικές δυνάμεις ασκούνται και αλληλοεξουδετερώνονται" πάλι σύμφωνα με τον Ecco. Οι αξιολογήσεις, οι κριτικές, οι φραστικές επιθέσεις ακολουθούν μια ρητή δομή που προσιδιάζει στην πολιτική συζήτηση. Έχει όλα τα εξωτερικά χαρακτηριστικά της πολιτικής συζήτησης. Τι έγινε, τι έπρεπε να γίνει, τι θα γίνει. Μόνο που το αντικείμενο είναι ο αθλητισμός. Πρόκειται για μια παρωδία πολιτικής συζήτησης όπου όμως πειθαρχούνται οι δυνάμεις που διαθέτει ο πολίτης για την πολιτική συζήτηση. Το υποκατάστατο αυτό της πολιτικής συζήτησης καταλήγει να γίνει η ίδια η πολιτική συζήτηση.
Η διαφορά ανάμεσα στις δυο συζητήσεις είναι ότι όταν μιλάς για πολιτική στην ουσία παράγεις πολιτική, ενώ όταν μιλάς για τον αθλητισμό δε συμμετέχεις στο παιχνίδι. Σ’ έναν αγώνα ο θεατής, αξιολογεί, κρίνει σύμφωνα με τους κανόνες αλλά δεν παίζει. Συχνά δεν βλέπει καν το παιχνίδι αλλά ακούει την περιγραφή ή μόνο τη συζήτηση για το παιχνίδι. Κάθε φορά η απόσταση από το σώμα του μεγαλώνει.
Στην πολιτική η συζήτηση, η συμμετοχή, η δράση, η σύγκρουση, ανεξάρτητα από ιδεολογική τοποθέτηση, παρεμβαίνει στο τελικό εξαγόμενο για να το καθορίσει ποιοτικά. Στον αθλητισμό η συζήτηση γίνεται με πρόφαση το άθλημα, η δράση του θεατή δεν επηρεάζει το αποτέλεσμα, χρησιμοποιείται σαν εκτόνωση της προσωπικής του επιθετικότητας, διοχετεύεται σε μια δραστηριότητα που δεν επηρεάζει την πολιτική ζωή. Ο εξωαγωνιστικός αθλητικός χώρος, η κερκίδα λειτουργεί ως μια βαλβίδα εκτόνωσης της βίας μιας συνήθως περιθωριοποιημένης μάζας που πιθανόν διαφορετικά να εκδηλωνόταν, σε πολιτικές επαναστατικές πράξεις προσπαθώντας να καθορίσει τη ζωή της κοινότητας. Ο αθλητισμός χρησιμοποιείται ως “instrumentum regni” όπως εδώ και πολλούς αιώνες τώρα. Από την αρχαία Ρώμη που οι θηριομαχίες και οι ιπποδρομίες χαλιναγωγούσαν την ανεξέλεγκτη δύναμη του όχλου